Trong thế giới thời trang hiện đại, nếu có một loại chất liệu đã thay đổi hoàn toàn cách chúng ta mặc đồ, thì đó chính là vải Spandex. Được ví như "chất phụ gia" thần kỳ, Spandex không chỉ đơn thuần là một loại vải, mà là yếu tố then chốt mang lại sự thoải mái, linh hoạt và tôn dáng cho hầu hết mọi trang phục từ đồ lót, quần jeans đến trang phục thể thao chuyên dụng.
Với khả năng co giãn phi thường vượt xa các loại sợi tự nhiên, Spandex đã phá bỏ mọi giới hạn về sự gò bó, giúp con người tự do vận động trong từng khoảnh khắc của cuộc sống. Trong bài viết này, hãy cùng Hoàng Ngọc Diệp tìm hiểu về loại vải này nhé.
Vải spandex là gì?
Vải Spandex (hay còn gọi là Elastane tại châu Âu hoặc Lycra theo tên thương hiệu của DuPont) là một loại sợi nhân tạo có độ đàn hồi cực cao. Đây là một loại polyme tổng hợp chuỗi dài thuộc nhóm Polyurethane, được tạo ra từ phản ứng hóa học giữa các hợp chất hữu cơ đặc biệt.
Nguồn gốc lịch sử và đặc tính chất liệu vải spandex
Nguồn gốc lịch sử:
Lịch sử của vải Spandex khởi nguồn từ sự giao thoa giữa khoa học hóa học và nhu cầu thực tiễn của ngành dệt may trong thế kỷ XX. Sợi Spandex được phát minh vào năm 1958 bởi nhà hóa học Joseph Shivers tại phòng thí nghiệm của tập đoàn DuPont (Mỹ). Tên gọi "Spandex" thực chất là một cách chơi chữ thú vị (anagram) của từ "Expands" trong tiếng Anh, mang nghĩa là mở rộng hoặc co giãn.
Ngay sau khi ra mắt dưới tên thương hiệu Lycra vào năm 1962, loại sợi này đã nhanh chóng thay thế cao su tự nhiên nhờ độ bền vượt trội và trọng lượng nhẹ. Từ vị trí là chất liệu chuyên dụng cho đồ lót và nịt bụng, Spandex đã bùng nổ mạnh mẽ vào thập niên 70 và 80, trở thành biểu tượng của trang phục thể thao chuyên nghiệp và phong cách thời trang Disco rực rỡ, định hình nên tiêu chuẩn mới về sự tự do vận động trong may mặc.
Đặc tính chất liệu
Về bản chất, Spandex là một loại sợi nhân tạo được cấu thành từ các chuỗi dài Polyurethane với cấu trúc phân tử gồm các đoạn "cứng" và "mềm" xen kẽ. Đặc tính nổi bật nhất khiến Spandex trở nên vô song chính là khả năng co giãn phi thường, có thể kéo dài gấp 5 đến 8 lần kích thước ban đầu và ngay lập tức trở về trạng thái cũ mà không hề bị biến dạng hay chảy xệ.
Bên cạnh độ đàn hồi "thần kỳ", chất liệu này còn sở hữu bề mặt mịn màng, trọng lượng cực nhẹ và khả năng kháng hóa chất tốt, giúp vải bền bỉ trước tác động của mồ hôi, dầu trên da hay nước hồ bơi chứa Clo.
Tuy nhiên, do có nguồn gốc từ nhựa tổng hợp, Spandex khá nhạy cảm với nhiệt độ cao và thường không đứng độc lập mà được pha trộn khéo léo với các sợi tự nhiên như Cotton hay sợi nhân tạo như Polyester để tạo nên những thước vải vừa thoáng khí, vừa có độ co giãn linh hoạt tối ưu.
Quá trình sản xuất vải spandex
Dưới đây là chi tiết các bước trong quy trình sản xuất:
Phản ứng tạo tiền polymer (Prepolymerization)
Mọi quy trình bắt đầu bằng việc trộn lẫn các hợp chất hóa học đặc thù, thường là một loại glycol với một hợp chất diisocyanate theo tỷ lệ nhất định trong bình phản ứng. Quá trình này tạo ra "tiền polymer" – một dạng chất lỏng có độ nhớt cao. Đây chính là nền tảng tạo nên cấu trúc của sợi Spandex, nơi các đoạn phân tử bắt đầu liên kết để chuẩn bị cho khả năng co giãn sau này.
Phản ứng mở rộng chuỗi phân tử
Sau khi có được tiền polymer, nhà sản xuất sẽ thực hiện phản ứng với các axit amin (Diamine) để kéo dài chuỗi phân tử. Giai đoạn này cực kỳ quan trọng vì nó chuyển đổi chất lỏng ban đầu thành một dung dịch polymer hoàn chỉnh, có độ đậm đặc và sự liên kết chặt chẽ hơn. Sau đó, dung dịch này được pha loãng bằng dung môi để đạt đến độ lỏng cần thiết, giúp quá trình phun sợi ở bước sau diễn ra trơn tru.
Quy trình kéo sợi khô (Dry Spinning)
Dung dịch polymer sau khi hoàn thiện được bơm vào một thiết bị gọi là máy phun sợi, có cấu tạo với nhiều lỗ nhỏ li ti (spinners). Khi dung dịch này bị ép qua các lỗ nhỏ và đi vào một ống trụ chứa đầy khí nitơ hoặc dung môi nóng, dung môi sẽ bay hơi nhanh chóng. Kết quả là polymer lỏng đông đặc lại thành các sợi Spandex rắn chắc, mảnh mai nhưng vô cùng bền bỉ.
Xử lý hoàn tất và cuộn sợi
Các sợi đơn lẻ sau khi hình thành sẽ được xoắn lại với nhau để tạo thành một sợi Spandex có độ dày mong muốn (chỉ số Denier). Để ngăn chặn tình trạng các sợi dính vào nhau và giúp quá trình dệt sau này dễ dàng hơn, người ta thường phủ một lớp chất hoàn thiện như silicone hoặc các hợp chất magie lên bề mặt sợi.
Cuối cùng, sợi thành phẩm được cuộn vào các ống tơ chuyên dụng để vận chuyển đến các nhà máy dệt, sẵn sàng để pha trộn với các loại sợi khác như Cotton hay Polyester.
Bảng giá vải spandex mới nhất hiện nay
Bảng giá tham khảo các loại vải Spandex mới nhất 2026:
Loại vải phổ biến | Tỷ lệ Spandex (Ước tính) | Đơn vị tính | Giá tham khảo (VNĐ) |
| Thun Cotton Spandex (4 chiều) | 5% - 8% | Kg | 145.000 - 185.000 |
| Thun lạnh (Poly + Spandex) | 7% - 12% | Kg | 115.000 - 155.000 |
| Vải Thun Nylon Spandex (Đồ bơi) | 15% - 22% | Kg | 195.000 - 240.000 |
| Vải Jean Thun (Cotton + Spandex) | 2% - 5% | Mét | 65.000 - 110.000 |
| Vải Kaki thun (Co giãn nhẹ) | 3% - 5% | Mét | 55.000 - 95.000 |
| Sợi Spandex nguyên bản (Dạng lõi) | 100% | Kg | 280.000 - 450.000 |
Các yếu tố ảnh hưởng tới giá vải spandex
Giá vải Spandex không chỉ phụ thuộc vào cung - cầu mà còn chịu tác động từ nhiều yếu tố kỹ thuật và kinh tế chuyên sâu. Dưới đây là những yếu tố then chốt quyết định mức giá của loại vải này:
Biến động giá dầu mỏ và nguyên liệu hóa thạch
Vì Spandex là một loại polymer tổng hợp (polyurethane), nguồn nguyên liệu đầu vào của nó hoàn toàn phụ thuộc vào các sản phẩm chiết xuất từ dầu mỏ. Sự biến động của giá dầu thế giới ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất các hợp chất diisocyanate và glycol. Khi giá dầu tăng, chi phí nguyên liệu thô tăng theo, tạo áp lực buộc các nhà máy sản xuất sợi phải điều chỉnh giá bán để duy trì hoạt động.
Tỷ lệ pha trộn sợi Spandex trong thành phẩm
Trong thực tế, Spandex hiếm khi được sử dụng đơn lẻ mà thường được pha với các sợi khác như Cotton, Polyester hay Nylon. Tỷ lệ phần trăm sợi Spandex (thường từ 2% đến 20%) ảnh hưởng lớn đến giá thành. Do quy trình sản xuất sợi Spandex phức tạp và tốn kém hơn so với sợi tự nhiên hay các loại sợi tổng hợp khác, nên vải có hàm lượng Spandex càng cao thì giá mỗi mét vải hoặc mỗi kg vải sẽ càng đắt đỏ.
Thương hiệu và chất lượng sợi
Thương hiệu của sợi Spandex là một yếu tố định giá quan trọng. Nguyên nhân là do các dòng sợi thương hiệu có độ tinh khiết cao hơn, khả năng phục hồi định hình sau khi kéo giãn tốt hơn và độ bền màu vượt trội dưới tác động của hóa chất hay mồ hôi.
Độ mảnh của sợi (Chỉ số Denier)
Chỉ số Denier (D) thể hiện độ dày của sợi Spandex. Việc sản xuất các loại sợi Spandex siêu mảnh (chỉ số D thấp) dùng cho các loại vải lót cao cấp hoặc tất chân siêu mỏng đòi hỏi công nghệ kéo sợi hiện đại và độ chính xác cực cao. Do đó, vải sử dụng sợi có chỉ số Denier càng nhỏ thì giá thành sản xuất thường càng cao do chi phí vận hành máy móc và tỷ lệ hao hụt nguyên liệu trong quá trình kéo sợi khô.
Công nghệ xử lý và tính năng bổ sung
Các công đoạn xử lý hậu kỳ như tráng phủ lớp kháng khuẩn, xử lý chống tia UV hoặc nhuộm màu bền vững (Color-fastness) cũng làm tăng giá thành vải. Ngoài ra, chi phí vận chuyển, thuế nhập khẩu và sự thay đổi của tỷ giá ngoại tệ (đối với vải nhập khẩu) cũng là những yếu tố ngoại vi thường xuyên khiến bảng giá vải Spandex tại thị trường Việt Nam có sự chênh lệch giữa các thời điểm.
Các loại vải spandex phổ biến hiện nay trên thị trường
Vải Cotton Spandex (Cotton Blend)
Đây là sự kết hợp kinh điển nhất, chiếm lĩnh thị trường may mặc thời trang. Sợi Cotton tự nhiên mang lại sự mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt và thoáng khí, giúp khắc phục nhược điểm bí bách của vải Spandex. Ngược lại, sự có mặt của vải Spandex (thường từ 5-8%) giúp Cotton có độ co giãn 4 chiều linh hoạt, hạn chế tối đa tình trạng nhăn nhúm và giữ form dáng tốt hơn sau nhiều lần giặt.
Vải Polyester Spandex (Poly-Spandex)
Loại vải này còn được gọi là "thun lạnh" chuyên dụng cho đồ thể thao. Sự pha trộn này tạo ra bề mặt vải trơn bóng, cực kỳ bền bỉ và có khả năng thoát ẩm nhanh chóng. Nhờ đặc tính nhanh khô và không bám dính vào da khi vận động mạnh, Poly-Spandex là lựa chọn số một cho đồ tập gym, áo chạy bộ và các bộ đồ thi đấu chuyên nghiệp.
Vải Nylon Spandex
Nếu Poly-Spandex là vua đồ tập thì Nylon Spandex chính là "nữ hoàng" của đồ bơi. Loại vải này có độ bóng cao hơn, khả năng chống thấm nước nhẹ và đặc biệt là độ ôm sát cơ thể cực tốt. Nó giúp các vận động viên bơi lội giảm sức cản của nước và bảo vệ cơ thể khỏi tác động của hóa chất Clo trong hồ bơi. Ngoài đồ bơi, chất liệu này còn dùng để sản xuất tất chân và đồ lót cao cấp.
Vải Len Spandex
Đây là giải pháp tuyệt vời cho trang phục mùa đông. Len tự nhiên vốn có độ ấm cao nhưng thường nặng và dễ bị biến dạng. Khi được pha thêm sợi vải Spandex, vải len trở nên nhẹ hơn, có độ đàn hồi tốt hơn và không bị bai dão sau thời gian dài sử dụng. Len Spandex thường xuất hiện trong các mẫu áo cardigan, áo len ôm body hoặc các bộ đồng phục công sở cao cấp mùa lạnh.
Vải Modal Spandex
Sợi Modal (làm từ gỗ sồi) khi kết hợp với vải Spandex tạo ra một loại vải siêu mềm mịn, có độ rủ tự nhiên và cảm giác mát lạnh trên da. Loại vải này thường được ứng dụng trong sản xuất đồ lót, đồ ngủ hoặc trang phục mặc nhà cao cấp nhờ đặc tính kháng khuẩn tự nhiên và sự êm ái tuyệt đối cho làn da nhạy cảm.
Ưu nhược điểm của vải spandex
Ưu điểm
Đặc tính làm nên tên tuổi của vải Spandex chính là khả năng co giãn phi thường, có thể kéo dài gấp 5 đến 8 lần kích thước ban đầu và ngay lập tức trở về trạng thái cũ sau khi nới lỏng.
Điều này không chỉ mang lại sự thoải mái tuyệt đối cho người mặc trong mọi cử động mà còn giúp trang phục luôn giữ được định hình chuẩn, không bị chảy xệ hay bai dão sau thời gian dài sử dụng. Bên cạnh đó, vải Spandex rất mảnh và nhẹ nhưng lại có độ bền kéo cao, giúp vải chịu được sự mài mòn tốt và khó bị rách hơn so với các loại sợi tự nhiên thông thường.
Nhược điểm
Mặc dù có nhiều ưu điểm, nhưng vì bản chất là sợi tổng hợp gốc nhựa, vải Spandex nguyên bản hầu như không có khả năng thấm hút mồ hôi, dễ gây cảm giác bí bách và nóng nực nếu không được pha trộn với các sợi tự nhiên như Cotton.
Một hạn chế lớn khác là sự nhạy cảm cực độ với nhiệt độ cao; nếu giặt nước nóng hoặc ủi ở nhiệt độ lớn, các liên kết polymer trong sợi vải sẽ bị phá vỡ, khiến vải bị giòn, mất đi độ co giãn và thậm chí là nóng chảy. Hơn nữa, sau một thời gian dài sử dụng, vải Spandex có thể xuất hiện tình trạng vàng ố nếu tiếp xúc nhiều với mồ hôi mà không được vệ sinh đúng cách.
Ứng dụng của vải spandex trong cuộc sống hiện nay
Ứng dụng trong trang phục hằng ngày và nội y
Trong thời trang hằng ngày, vải Spandex thường được pha trộn với Cotton để tạo ra những chiếc áo thun, quần Jeans thun hoặc quần legging có độ co giãn nhẹ, giúp người mặc thoải mái trong mọi cử động mà vẫn giữ được form dáng chuẩn. Ngoài ra, vải Spandex là thành phần không thể thiếu trong sản xuất đồ lót, tất (vớ) và các loại gen nịt bụng, nhờ khả năng ôm sát cơ thể một cách êm ái, tạo đường cong thẩm mỹ mà không gây gò bó.
Ứng dụng trong lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khỏe
Ít ai biết rằng vải Spandex đóng vai trò quan trọng trong y tế. Với tính chất đàn hồi bền bỉ, nó được dùng để sản xuất băng ép y tế, tất áp lực dành cho người bị suy giãn tĩnh mạch, găng tay phẫu thuật hay các loại nẹp cố định khớp. Khả năng co giãn của sợi vải giúp duy trì áp lực cần thiết lên các vùng bị thương, hỗ trợ quá trình lưu thông máu và phục hồi chức năng hiệu quả.
Ứng dụng trong thiết kế nội thất và sự kiện
Trong trang trí nội thất, vải Spandex được dùng để làm lớp bọc ghế sofa, ga trải giường hoặc khăn trải bàn trong các sự kiện cao cấp. Nhờ đặc tính co giãn, vải có thể bao phủ hoàn hảo mọi góc cạnh của đồ vật, tạo ra bề mặt phẳng phiu, sang trọng và không bị nhăn. Ngoài ra, tính năng bắt sáng tốt của vải Spandex cũng giúp không gian sự kiện trở nên rực rỡ và chuyên nghiệp hơn dưới ánh đèn sân khấu.
Hướng dẫn cách giặt và bảo quản vải spandex
Kỹ thuật giặt đúng cách để duy trì cấu trúc sợi và độ co giãn
Để bảo vệ các liên kết polymer đặc thù của sợi vải Spandex, việc kiểm soát nhiệt độ nước và lực tác động trong quá trình giặt là yếu tố then chốt. Bạn nên ưu tiên giặt bằng tay với nước lạnh hoặc nước ấm nhẹ (dưới 30°C) và sử dụng các loại nước giặt trung tính.
Trong trường hợp giặt bằng máy, bắt buộc phải lộn trái trang phục, cho vào túi giặt chuyên dụng và chọn chế độ giặt nhẹ nhất để giảm thiểu ma sát. Đặc biệt, bạn cần tuyệt đối tránh xa các loại thuốc tẩy chứa Clo, vì hóa chất này sẽ phá hủy cấu trúc sợi ngay lập tức, khiến vải bị khô giòn, mất đi độ đàn hồi và dễ bị mủn rách sau vài lần giặt.
Quy trình phơi và làm khô an toàn trong môi trường tự nhiên
Nhiệt độ cao từ các thiết bị điện tử chính là "kẻ thù" số một khiến sợi vải Spandex bị biến tính và nóng chảy. Do đó, bạn không nên sử dụng máy sấy quần áo mà hãy để trang phục khô tự nhiên ở nơi thoáng gió. Khi phơi, hãy tránh ánh nắng mặt trời gay gắt trực tiếp vì tia UV có thể làm phai màu và làm giòn sợi nhựa bên trong.
Một mẹo nhỏ nhưng vô cùng quan trọng là nên phơi nằm ngang trang phục trên giá thay vì dùng móc treo dọc; điều này giúp trọng lượng của nước không kéo dãn vải xuống dưới, từ đó giữ cho form dáng của quần áo luôn chuẩn như lúc mới mua.
Lưu ý quan trọng khi ủi
Mặc dù vải Spandex có khả năng chống nhăn tự nhiên rất tốt, nhưng nếu cần phải xử lý các nếp gấp, bạn phải cực kỳ thận trọng khi sử dụng bàn ủi. Hãy luôn điều chỉnh mức nhiệt ở chế độ thấp nhất dành cho sợi tổng hợp và nên sử dụng một chiếc khăn cotton mỏng lót phía trên bề mặt vải để ngăn nhiệt tiếp xúc trực tiếp.
Khi không sử dụng, nên gấp gọn trang phục và cất giữ ở nơi khô ráo, thoáng mát thay vì treo móc lâu ngày. Việc treo đồ Spandex nặng trong thời gian dài sẽ khiến trọng lực làm giãn các sợi đàn hồi, dẫn đến tình trạng trang phục bị chảy xệ và mất đi tính thẩm mỹ vốn có.
Các câu hỏi thường gặp về vải spandex
Vải Spandex có gây nóng và bí bách cho người mặc không?
Bản chất vải Spandex là một loại sợi nhựa tổng hợp nên khả năng thấm hút mồ hôi tự nhiên rất kém. Nếu bạn mặc một bộ trang phục có tỷ lệ Spandex quá cao (như đồ bơi hoặc đồ lặn), cảm giác bí bách là điều khó tránh khỏi.
Tuy nhiên, trong thời trang hằng ngày, vải Spandex thường được pha trộn với Cotton hoặc Rayon. Sự kết hợp này giúp vải vừa giữ được độ thông thoáng, thấm hút từ sợi tự nhiên, vừa có độ co giãn linh hoạt từ sợi nhân tạo, mang lại cảm giác thoải mái và mát mẻ ngay cả khi vận động nhiều.
Spandex và Elastane có phải là hai loại vải khác nhau không?
Thực tế, vải Spandex, vải Elastane và Lycra chỉ là những tên gọi khác nhau của cùng một loại sợi đàn hồi. "Spandex" là thuật ngữ phổ biến nhất tại khu vực Bắc Mỹ, trong khi "Elastane" là tên gọi chuẩn quốc tế được sử dụng rộng rãi tại châu Âu và các khu vực khác.
Riêng "Lycra" là tên thương hiệu đăng ký bản quyền của công ty DuPont (nay thuộc The Lycra Company). Vì vậy, khi bạn thấy các tên gọi này trên nhãn mác quần áo, bạn có thể hoàn toàn yên tâm rằng chúng có đặc tính co giãn và công năng sử dụng tương đương nhau.
Tại sao quần áo vải Spandex sau một thời gian bị chảy xệ và mất độ co giãn?
Hiện tượng vải bị "nhão" hoặc chảy xệ thường do các sợi đàn hồi bên trong đã bị đứt gãy hoặc biến tính. Nguyên nhân phổ biến nhất là do quá trình giặt sấy ở nhiệt độ cao hoặc tiếp xúc thường xuyên với chất tẩy rửa mạnh và ánh nắng mặt trời gắt.
Khi các liên kết polymer bị phá vỡ, sợi vải spandex không còn khả năng phục hồi định hình. Để hạn chế tình trạng này, việc tuân thủ nguyên tắc giặt nước lạnh và tránh xa máy sấy là cách duy trì tuổi thọ tốt nhất cho trang phục của bạn.
Vải Spandex có bị xù lông sau nhiều lần giặt không?
Bản thân sợi Spandex là sợi đơn mảnh, trơn bóng nên rất khó bị xù lông. Nếu bạn thấy trang phục bị đổ lông, nguyên nhân thường nằm ở các sợi pha trộn đi kèm như Cotton chất lượng thấp hoặc sợi len. Trong quá trình ma sát khi giặt máy, các đầu sợi ngắn của Cotton bị bung ra và vón cục lại.
Để giảm thiểu tình trạng này, bạn nên lộn trái mặt vải khi giặt và sử dụng túi giặt để bảo vệ bề mặt vải luôn mịn màng, hạn chế tối đa sự ma sát trực tiếp với lồng giặt.
Tổng kết
Vải Spandex đã và đang khẳng định vị thế không thể thay thế trong ngành dệt may toàn cầu nhờ khả năng co giãn ưu việt và tính ứng dụng đa dạng. Từ những bộ đồ thể thao chuyên dụng hỗ trợ vận động viên bứt phá giới hạn, đến những trang phục hằng ngày mang lại sự thoải mái tối đa, Spandex chính là chìa khóa của sự linh hoạt.
Mặc dù vẫn còn những nhược điểm về khả năng chịu nhiệt và tác động môi trường, nhưng nếu biết cách lựa chọn và bảo quản đúng kỹ thuật, bạn hoàn toàn có thể tận dụng tối ưu những giá trị tuyệt vời mà chất liệu này mang lại. Hy vọng qua bài viết trên của phế liệu Hoàng Ngọc Diệp, quý độc giả đã có thêm kiến thức hữu ích rồi nhé.
CÔNG TY TNHH XUẤT NHẬP KHẨU HOÀNG NGỌC DIỆP
