Công trình dân dụng là gì? Phân cấp, quy trình và lưu ý

Công trình xây dựng là gì? Việc phân cấp công trình dân dụng thành cấp 1, cấp 2, cấp 3 tuân theo những quy định, thông tư, nghị định nào? Đây là câu hỏi mà nhiều công ty và kỹ sư xây dựng thường gặp khi lập hồ sơ thầu, hồ sơ xin cấp chứng chỉ năng lực xây dựng cho công ty hoặc chứng chỉ hành nghề xây dựng cá nhân. Bạn có thắc mắc về cách phân loại công trình dân dụng và các tiêu chí để phân cấp chúng? Hoàng Ngọc Diệp sẽ giải đáp tất cả trong bài viết này.

Công trình dân dụng là gì?

Công trình dân dụng là các công trình xây dựng bao gồm nhà ở và các công trình công cộng.

• Nhà ở bao gồm nhà chung cư và nhà riêng lẻ.
• Công trình công cộng bao gồm: công trình văn hóa, công trình giáo dục, công trình y tế, công trình thương nghiệp và dịch vụ, nhà làm việc, khách sạn và nhà khách, nhà phục vụ giao thông, nhà phục vụ thông tin liên lạc (gồm cả tháp thu phát sóng phát thanh, truyền hình), nhà ga và bến xe, các loại công trình thể thao.

Chứng chỉ năng lực thi công xây dựng là chứng chỉ bắt buộc đối với cá nhân, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực xây dựng tại Việt Nam. Nó cũng là điều kiện và quyền hạn để doanh nghiệp/cá nhân tham gia vào hoạt động xây dựng.

Quy định phân cấp công trình dân dụng

Khi thực hiện hồ sơ xin cấp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng, nhiều công ty xây dựng vẫn còn băn khoăn về việc các hợp đồng kinh tế có đáp ứng đủ điều kiện để xin cấp chứng chỉ năng lực xây dựng hạng 1, 2, 3 theo quy định hay không. Hoàng Ngọc Diệp xin hướng dẫn các công ty và kỹ sư cách phân biệt công trình dân dụng cấp 1, cấp 2, cấp 3 theo phân cấp công trình mới nhất.

Quy định về phân cấp công trình xây dựng dân dụng được hướng dẫn áp dụng trong quản lý hoạt động xây dựng như sau:

• Dựa theo Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 được ban hành ngày 18 tháng 6 năm 2014.
• Dựa theo Nghị định số 46/2015/NĐ-CP ngày 12 tháng 5 năm 2015 của Chính phủ về Quản lý chất lượng và bảo trì công trình xây dựng (gọi tắt là Nghị định 46/2015/NĐ-CP).
• Dựa theo Nghị định số 59/2015/NĐ-CP ngày 18 tháng 6 năm 2015 của Chính phủ về Quản lý dự án đầu tư xây dựng (gọi tắt là Nghị định 59/2015/NĐ-CP).
• Dựa theo Nghị định số 62/2013/NĐ-CP ngày 25 tháng 6 năm 2013 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Xây dựng.

Việc phân cấp công trình công nghiệp dựa trên các nguyên tắc chung được quy định tại QCVN-03-2012-BXD của Bộ Xây dựng. Theo quy định hiện hành, công trình công nghiệp được phân thành cấp 1, cấp 2 và cấp 3.

Phân cấp công trình dân dụng Cấp 1, Cấp 2, Cấp 3

Theo quy định về phân cấp công trình xây dựng, công trình dân dụng được phân loại theo các cấp sau:

• Công trình dân dụng cấp đặc biệt: Là nhà ở có tổng diện tích sàn lớn hơn hoặc bằng 15.000m2 (≥15.000m2) hoặc có chiều cao từ 30 tầng trở lên (≥30 tầng).
• Công trình dân dụng cấp 1: Là nhà ở có tổng diện tích sàn từ 10.000m2 đến dưới 15.000m2 (từ 10.000m2 < 15.000m2) hoặc có chiều cao từ 20 đến 29 tầng.
• Công trình dân dụng cấp 2: Là nhà ở có tổng diện tích sàn từ 5.000m2 đến dưới 10.000m2 (từ 5.000m2 < 10.000m2) hoặc có chiều cao từ 9 đến 19 tầng.
• Công trình dân dụng cấp 3: Là nhà ở có tổng diện tích sàn từ 1.000m2 đến dưới 5.000m2 (từ 1.000m2 < 5.000m2) hoặc có chiều cao từ 4 đến 8 tầng.
• Công trình dân dụng cấp 4: Là nhà ở có tổng diện tích sàn dưới 1.000m2 hoặc có chiều cao nhỏ hơn hoặc bằng 3 tầng (≤ 3 tầng).

Phân Cấp Công Trình Dân Dụng Cấp 1, Cấp 2, Cấp 3 Theo Quy Mô Công Suất Hoặc Tầm Quan Trọng (Ban hành kèm theo Thông tư số 03/2016/TT-BXD ngày 10 tháng 3 năm 2016 của Bộ Xây dựng). Thông tin chi tiết về phân cấp công trình dân dụng cấp 1, cấp 2, cấp 3 được quy định tại: THÔNG TƯ BỘ XÂY DỰNG QUY ĐỊNH CẤP CÔNG TRÌNH.

Đặc điểm của công trình dân dụng

Công trình dân dụng có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh mục đích phục vụ trực tiếp cho đời sống sinh hoạt và nhu cầu xã hội của con người.

Trước hết, mục đích sử dụng đa dạng là đặc trưng nổi bật. Công trình dân dụng phục vụ nhu cầu ở, học tập, làm việc, chăm sóc sức khỏe, mua sắm và các hoạt động cộng đồng. Vì vậy, thiết kế thường chú trọng đến công năng và sự tiện nghi. Công trình dân dụng yêu cầu tính an toàn cao. Các yếu tố như kết cấu chịu lực, hệ thống điện nước, phòng cháy chữa cháy và khả năng thoát hiểm phải được đảm bảo theo tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt.

Một đặc điểm quan trọng khác là tính thẩm mỹ và phù hợp cảnh quan. Không chỉ đáp ứng công năng, công trình dân dụng còn cần hài hòa với môi trường xung quanh, góp phần tạo nên diện mạo đô thị và không gian sống chất lượng. Ngoài ra, công trình dân dụng thường có quy mô từ nhỏ đến trung bình, thi công trong khu vực đông dân cư, do đó đòi hỏi quản lý tiến độ, tiếng ồn và an toàn lao động chặt chẽ.

Những đặc điểm này giúp phân biệt công trình dân dụng với công trình công nghiệp hay hạ tầng kỹ thuật, đồng thời cho thấy vai trò quan trọng của loại hình xây dựng này trong phát triển xã hội.

Xu hướng xây dựng công trình dân dụng hiện nay

Vai trò của công trình dân dụng trong xã hội

Công trình dân dụng giữ vai trò nền tảng trong sự phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao chất lượng sống của con người. Trước hết, đây là không gian phục vụ trực tiếp các nhu cầu thiết yếu như sinh hoạt, học tập, làm việc, chăm sóc sức khỏe và giao lưu cộng đồng. Nhà ở, trường học, bệnh viện hay trung tâm thương mại đều là những công trình dân dụng gắn liền với đời sống hằng ngày.

Công trình dân dụng góp phần thúc đẩy phát triển đô thị và hạ tầng xã hội, tạo nên diện mạo kiến trúc và bản sắc của từng khu vực. Việc đầu tư xây dựng các công trình hiện đại, an toàn và tiện nghi giúp nâng cao mức sống và thu hút nguồn nhân lực, đầu tư kinh tế.

Ngoài ra, lĩnh vực xây dựng công trình dân dụng còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm, thúc đẩy các ngành liên quan như vật liệu xây dựng, thiết kế, nội thất và dịch vụ kỹ thuật. Đồng thời, các công trình được quy hoạch hợp lý còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững.

Quy trình thi công công trình dân dụng

Quy trình thi công công trình dân dụng thường được thực hiện theo các bước bài bản nhằm đảm bảo chất lượng, tiến độ và an toàn.

Khảo sát và chuẩn bị dự án

Tiến hành khảo sát địa hình, địa chất, hiện trạng khu đất và thu thập các thông tin cần thiết. Đây là cơ sở để lập phương án thiết kế và thi công phù hợp.

Thiết kế và lập hồ sơ kỹ thuật

Đơn vị tư vấn thực hiện thiết kế kiến trúc, kết cấu, hệ thống điện nước và các hạng mục liên quan. Hồ sơ thiết kế phải tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định pháp luật.

Xin phép xây dựng

Chủ đầu tư hoàn thiện thủ tục pháp lý, xin cấp giấy phép xây dựng trước khi triển khai thi công.

Chuẩn bị mặt bằng và tập kết vật tư

Tiến hành giải phóng mặt bằng (nếu có), dựng lán trại, tập kết vật liệu, máy móc và bố trí nhân lực.

Thi công phần móng và kết cấu chính

Bao gồm đào móng, đổ bê tông móng, thi công cột, dầm, sàn và khung chịu lực. Đây là giai đoạn quan trọng quyết định độ bền vững của công trình.

Thi công hoàn thiện

Thực hiện xây tường, trát, lắp đặt hệ thống điện nước, cửa, sơn bả, ốp lát và các hạng mục nội thất cơ bản.

Nghiệm thu và bàn giao

Sau khi hoàn thành, công trình được kiểm tra, nghiệm thu theo từng hạng mục và tổng thể trước khi bàn giao đưa vào sử dụng.

Tuân thủ đúng quy trình thi công giúp công trình dân dụng đạt chất lượng cao, đảm bảo an toàn và hạn chế rủi ro trong quá trình sử dụng lâu dài.

Tiêu chuẩn kỹ thuật trong công trình dân dụng

Tiêu chuẩn kỹ thuật trong công trình dân dụng là hệ thống các quy định và yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo an toàn, chất lượng và độ bền lâu dài của công trình trong quá trình sử dụng.

Trước hết, công trình phải đáp ứng tiêu chuẩn về kết cấu chịu lực, bao gồm móng, cột, dầm, sàn và khung công trình. Các hạng mục này cần được thiết kế và thi công theo đúng quy chuẩn để đảm bảo khả năng chịu tải, chống lún, chống nứt và ổn định trước tác động của môi trường.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn về vật liệu xây dựng cũng rất quan trọng. Vật liệu như bê tông, thép, gạch, cát, đá… phải đạt yêu cầu về cường độ, độ bền và nguồn gốc rõ ràng nhằm đảm bảo chất lượng tổng thể.

Ngoài ra, công trình dân dụng cần tuân thủ tiêu chuẩn an toàn điện, cấp thoát nước và phòng cháy chữa cháy. Hệ thống điện phải được lắp đặt đúng kỹ thuật, đảm bảo cách điện và chống quá tải. Hệ thống nước cần thiết kế hợp lý để tránh rò rỉ, thấm dột. Đồng thời, các giải pháp phòng cháy như lối thoát hiểm, thiết bị chữa cháy phải đáp ứng quy định hiện hành.

Cuối cùng, tiêu chuẩn kỹ thuật còn bao gồm yêu cầu về môi trường và an toàn lao động, nhằm giảm thiểu tác động xấu đến khu vực xung quanh và đảm bảo an toàn cho người thi công.

Những lưu ý khi xây dựng công trình dân dụng

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và yêu cầu sống ngày càng cao, việc xây dựng công trình dân dụng không chỉ dừng lại ở độ bền mà còn phải đáp ứng tiêu chí bền vững, thông minh và tối ưu chi phí dài hạn. Dưới đây là những lưu ý quan trọng theo xu hướng hiện nay:

Ưu tiên thiết kế xanh và tiết kiệm năng lượng

Nên lựa chọn giải pháp tận dụng ánh sáng tự nhiên, thông gió chéo, vật liệu cách nhiệt và hệ thống năng lượng tái tạo. Thiết kế xanh không chỉ giảm chi phí vận hành mà còn nâng cao chất lượng không gian sống.

Ứng dụng công nghệ thông minh

Xu hướng nhà ở thông minh (smart home) ngày càng phổ biến. Việc tích hợp hệ thống điều khiển điện, chiếu sáng, an ninh và thiết bị từ xa giúp tăng tiện nghi và tối ưu quản lý năng lượng.

Lựa chọn vật liệu bền vững, thân thiện môi trường

Nên ưu tiên vật liệu có độ bền cao, ít phát thải và có khả năng tái chế. Điều này giúp công trình thích ứng tốt hơn với điều kiện khí hậu và giảm tác động môi trường.

Đảm bảo yếu tố pháp lý và quy hoạch

Cần kiểm tra kỹ giấy phép xây dựng, mật độ xây dựng và quy hoạch khu vực để tránh phát sinh rủi ro pháp lý về sau.

Tối ưu chi phí dài hạn thay vì chi phí ban đầu

Thay vì chỉ tập trung vào giá rẻ, nên cân nhắc chi phí vận hành, bảo trì và tuổi thọ công trình để đảm bảo hiệu quả kinh tế bền vững.

Chú trọng an toàn và tiêu chuẩn kỹ thuật

Thi công phải tuân thủ quy chuẩn về kết cấu, điện nước và phòng cháy chữa cháy nhằm đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

Lựa chọn nhà thầu uy tín

Đơn vị thi công có kinh nghiệm và quy trình quản lý chuyên nghiệp sẽ giúp kiểm soát chất lượng, tiến độ và hạn chế phát sinh chi phí.

Câu hỏi thường gặp về công trình dân dụng

Xây dựng công trình dân dụng có cần giấy phép không?

Hầu hết các công trình dân dụng như nhà ở riêng lẻ, tòa nhà văn phòng hay trung tâm thương mại đều bắt buộc phải có giấy phép xây dựng trước khi khởi công.

Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt như nhà ở riêng lẻ tại vùng sâu vùng xa (không thuộc quy hoạch đô thị) hoặc các công trình sửa chữa nội thất không làm thay đổi cấu trúc chịu lực và diện mạo mặt ngoài có thể được miễn giấy phép. Việc xây dựng không phép có thể dẫn đến bị đình chỉ thi công hoặc cưỡng chế tháo dỡ.

Làm sao để ước tính chi phí xây dựng chính xác nhất?

Có hai cách phổ biến để tính chi phí: tính theo mét vuông (m2) xây dựng và lập bảng dự toán chi tiết (BOQ). Cách tính theo m2 nhanh chóng nhưng chỉ mang tính chất tham khảo. Để chính xác, chủ đầu tư cần có bảng dự toán chi tiết dựa trên hồ sơ thiết kế, bao gồm: chi phí vật tư, nhân công, máy thi công và chi phí quản lý. Ngoài ra, cần dự phòng một khoản khoảng 10% cho các chi phí phát sinh trong quá trình xây dựng.

Các loại móng nào thường được dùng trong công trình dân dụng?

Việc chọn loại móng phụ thuộc hoàn toàn vào nền đất và quy mô công trình.

• Móng đơn: Dùng cho nhà nhẹ, đất cứng.

• Móng băng: Phổ biến cho nhà phố, phân bổ lực đều theo các hàng cột.

• Móng bè: Dùng cho nhà có tầng hầm hoặc nền đất yếu.

• Móng cọc: Giải pháp cho các công trình cao tầng hoặc khu vực đất rất yếu (như ven sông, đất bùn), lực tải được truyền xuống lớp đất cứng sâu dưới lòng đất.

Quy trình kiểm tra chất lượng bê tông diễn ra như thế nào?

Chất lượng bê tông quyết định tuổi thọ của khung xương công trình. Quy trình kiểm tra thường bao gồm:

• Kiểm tra độ sụt ngay tại công trường để xem bê tông có đủ độ dẻo để thi công hay không.

• Đúc mẫu bê tông (các khối lập phương) để ép mẫu tại phòng thí nghiệm sau 7 ngày và 28 ngày nhằm xác định cường độ chịu nén (mác bê tông). Nếu kết quả ép mẫu không đạt, đơn vị thi công có thể phải khoan lõi kiểm tra hoặc gia cố lại kết cấu.

Thời gian bảo hành cho một công trình dân dụng là bao lâu?

Theo quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam (Nghị định 06/2021/ND-CP), thời gian bảo hành tối thiểu đối với công trình dân dụng cấp đặc biệt và cấp I là 24 tháng, và các cấp còn lại (như nhà ở thông thường) là tối thiểu 12 tháng. Tuy nhiên, nhiều đơn vị thầu uy tín thường cam kết bảo hành phần kết cấu lên đến 5-10 năm để khẳng định chất lượng thi công.

Làm thế nào để chống thấm hiệu quả cho nhà phố?

Chống thấm cần được thực hiện ngay từ khi thi công thay vì đợi thấm mới xử lý. Các vị trí xung yếu bao gồm: sân thượng, nhà vệ sinh, cổ ống xuyên sàn và tường giáp ranh nhà hàng xóm. Quy trình chuẩn bao gồm vệ sinh bề mặt sạch sẽ, bo góc chân tường bằng vữa xi măng và quét ít nhất 2 lớp màng chống thấm chuyên dụng (gốc xi măng hoặc bitum).

Tổng kết

Hy vọng những thông tin ở trên của phế liệu Hoàng Ngọc Diệp, đã giúp bạn phần nào giải đáp được thắc mắc về việc phân loại và phân cấp công trình dân dụng dựa trên các quy định hiện hành. Mong rằng, đây sẽ là nguồn thông tin hữu ích giúp bạn bổ sung kiến thức về lĩnh vực công trình xây dựng.