Hiện nay, người dân ít khi tận dụng phế phẩm từ sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi để làm thức ăn hoặc phân bón hữu cơ. Trong khi đó, lượng rác thải rắn ngày càng tăng về số lượng và chủng loại, gây nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Ngành nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, quá trình sản xuất vô tình thải ra các chất độc hại, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người. Do đó, quản lý tốt chất thải nguy hại từ ngành nông nghiệp là rất cần thiết. Trong bài viết này, hãy cùng Hoàng Ngọc Diệp tìm hiểu về chủ đề này nhé.
Rác thải nông nghiệp là gì?
Rác thải nông nghiệp bao gồm tất cả các loại rác thải từ hoạt động trồng trọt (rơm, cỏ, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật, vỏ thuốc trừ sâu, bao bì phân bón,…) và chăn nuôi (phân gia súc, gia cầm, thức ăn thừa, kim tiêm, thuốc tăng trọng,…) thải ra môi trường hàng ngày.
Các loại rác thải nông nghiệp
Có nhiều cách phân loại các loại rác thải nông nghiệp, như sau:
- Phân loại theo nguồn gốc: Rác thải từ trồng trọt và chăn nuôi.
- Phân loại theo đặc tính: Chất thải nông nghiệp thông thường và chất thải nông nghiệp nguy hại.
Để hiểu rõ hơn về từng loại rác thải nông nghiệp, mời bạn đọc theo dõi nội dung tiếp theo của bài viết.
Chất thải trong trồng trọt
Tất cả các loại rác thải từ quá trình trồng trọt, canh tác, thu hoạch hoa màu, thâm canh lúa nước, trồng cây ăn quả… được gọi chung là chất thải trong ngành trồng trọt.
Theo thống kê của các cơ quan chức năng, cả nước sản xuất khoảng 47 triệu tấn lương thực mỗi năm, trên 5 triệu tấn rau và thải ra môi trường hơn 84.5 triệu tấn chất thải như rơm rạ, bao bì, lá mía, vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật, thân ngô…
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết gần 70% rác thải trồng trọt chưa qua xử lý, xả trực tiếp ra môi trường.
Chất thải chăn nuôi
Chất thải chăn nuôi bao gồm các loại chất thải phát sinh trong quá trình nuôi trồng thủy hải sản, gia cầm, gia súc… của người nông dân.
Theo ước tính dựa trên sinh lý vật nuôi và số liệu thống kê khoa học, lượng chất thải trung bình mỗi ngày của lợn là 1,5kg/con; bò, trâu là 15kg phân/con; gia cầm là 0.2kg/con.
Rác thải tăng theo tốc độ và quy mô chăn nuôi. Với tổng đàn vật nuôi hiện nay, lượng phân phát thải trung bình khoảng 95 triệu tấn/năm, vài trăm triệu tấn chất thải khí, vài chục tỷ khối chất lỏng. Tuy nhiên, việc quản lý rác thải nông nghiệp trong chăn nuôi chưa được quan tâm đúng mức.
Chất thải nông nghiệp thông thường
Là các loại rác thải phát sinh trong ngành nông nghiệp có thành phần không gây hại, hoặc có thành phần gây hại nhưng chưa vượt quá ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Bảng giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải nông nghiệp mới nhất hiện nay
Hiện giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải nông nghiệp tại Việt Nam:
| Loại dịch vụ | Đơn vị tính | Giá tham khảo | Ghi chú |
| Thu gom tại nguồn (phí dịch vụ cơ bản) | đồng/kg | 450 - 486 đ/kg | Mức thu theo Quyết định giá dịch vụ chất thải rắn tại TP. HCM áp dụng cho CTRSH (đã bao gồm khối lượng) |
| Vận chuyển chất thải (dịch vụ vận chuyển) | đồng/kg | 147 - 180 đ/kg | Mức này ghi nhận trong cùng bảng giá dịch vụ chất thải rắn tại TP. HCM |
| Xử lý chất thải | đồng/kg | 420 đ/kg | Giá xử lý được ghi nhận theo quy định đô thị tại TP. HCM |
| Tổng chi phí dịch vụ (thu gom + vận chuyển + xử lý) | đồng/kg | 1.0 - 1.1 nghìn đ/kg | Ước tính tổng chi phí thường phải trả nếu tính cả 3 hạng mục (áp dụng loại rác rắn thu gom tính theo kg) |
Lưu ý:
- Đây là các mức tham khảo dựa trên quy định thu giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại một số địa phương (chẳng hạn TP. HCM) và có thể khác so với rác thải nông nghiệp thực tế.
- Rác thải nông nghiệp (chất thải thực vật, phế phẩm nông sản, bao bì thuốc bảo vệ thực vật, phụ phẩm chăn nuôi…) cần phân loại rõ và xử lý theo nhóm chất thải rắn phù hợp - đôi khi có thêm chi phí phân loại, nghiền, ủ compost hoặc xử lý sinh học.
- Đơn giá dịch vụ có thể được thỏa thuận trực tiếp với nhà cung cấp dịch vụ thu gom xử lý chất thải nông nghiệp, dựa trên khối lượng, khoảng cách vận chuyển và loại hình xử lý áp dụng.
Các yếu tố ảnh hưởng tới giá dịch vụ xử lý, thu gom và vận chuyển rác thải nông nghiệp
Loại rác thải nông nghiệp
Giá dịch vụ xử lý, thu gom và vận chuyển rác thải nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào tính chất và mức độ nguy hại của từng loại rác. Rác thải hữu cơ như phế phẩm cây trồng, rơm rạ, phụ phẩm chăn nuôi thường có chi phí xử lý thấp hơn so với bao bì thuốc bảo vệ thực vật, chai lọ hóa chất hay rác thải có chứa chất độc hại cần xử lý chuyên biệt.
Khối lượng và tần suất phát sinh rác
Khối lượng rác thải nông nghiệp phát sinh càng lớn thì đơn giá tính trên mỗi kg hoặc mỗi tấn thường càng thấp do tối ưu được chi phí vận hành. Ngược lại, các điểm phát sinh rác nhỏ lẻ, thu gom không thường xuyên sẽ có chi phí cao hơn vì phát sinh thêm phí di chuyển và nhân công.
Khoảng cách và điều kiện vận chuyển
Khoảng cách từ khu vực phát sinh rác đến nơi xử lý là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến giá dịch vụ. Khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa hoặc địa hình khó tiếp cận sẽ làm tăng chi phí nhiên liệu, thời gian và phương tiện vận chuyển, từ đó đẩy giá dịch vụ lên cao hơn.
Phương pháp xử lý rác thải
Mỗi phương pháp xử lý rác thải nông nghiệp có mức chi phí khác nhau. Các phương pháp như ủ compost, tái chế sinh học thường có chi phí thấp hơn so với xử lý bằng công nghệ đốt hoặc xử lý hóa học đối với rác thải nguy hại. Việc lựa chọn công nghệ xử lý phù hợp sẽ ảnh hưởng đáng kể đến tổng chi phí dịch vụ.
Yêu cầu về phân loại và bao gói
Nếu rác thải nông nghiệp được phân loại đúng tại nguồn, chi phí xử lý sẽ giảm đáng kể. Ngược lại, trường hợp rác chưa được phân loại hoặc cần bao gói chuyên dụng theo quy định môi trường sẽ phát sinh thêm chi phí nhân công, vật tư và thời gian xử lý.
Quy mô và thời hạn hợp đồng dịch vụ
Các hợp đồng thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải nông nghiệp dài hạn, quy mô lớn thường có mức giá ưu đãi hơn so với dịch vụ ngắn hạn hoặc thu gom theo từng đợt. Điều này giúp đơn vị cung cấp dịch vụ chủ động kế hoạch vận hành và giảm chi phí quản lý.
Quy định pháp luật và yêu cầu địa phương
Giá dịch vụ còn chịu ảnh hưởng bởi các quy định pháp luật về môi trường và yêu cầu quản lý rác thải tại từng địa phương. Những khu vực áp dụng tiêu chuẩn môi trường cao, yêu cầu kiểm soát chặt chẽ sẽ có chi phí xử lý cao hơn so với các khu vực khác.
Quy định thu gom và quản lý chất thải nông nghiệp
Hiện nay, quy định thu gom và quản lý chất thải nông nghiệp không được giao cho một cơ quan cụ thể. Thay vào đó, Chính phủ phân công cho nhiều Bộ, ngành cùng tham gia.
Quy trình quản lý chất thải nông nghiệp thông thường gồm các bước sau:
Bước 1: Phân loại
Bước 2: Lưu giữ
Bước 3: Tập kết
Bước 4: Trung chuyển
Bước 5: Xử lý.
Nghị định số 38/2015/NĐ-CP quy định rõ về việc thu gom, quản lý chất thải nguy hại.
Ảnh hưởng của chất thải nông nghiệp tới môi trường
Quản lý chất thải nông nghiệp hiện nay được chú trọng, nhưng vẫn còn nhiều bất cập. Rác thải nông nghiệp bị vứt tràn lan trên ruộng, sông ngòi, ao hồ; phân gia súc, gia cầm xả trực tiếp ra ngoài mà không qua xử lý. Điều này gây ảnh hưởng lớn đến môi trường, cụ thể:
Gây ô nhiễm không khí: Chất thải chăn nuôi chưa được xử lý đúng cách và việc đốt rơm rạ sau thu hoạch sinh ra khí gây hiệu ứng nhà kính, làm gia tăng nguy cơ biến đổi khí hậu.
Gây ô nhiễm môi trường đất: Chất thải nông nghiệp và ô nhiễm đất có liên quan mật thiết. Ước tính trung bình, người nông dân sử dụng 125kg đạm và 80kg lân nguyên chất/1ha cho canh tác, trong đó cây trồng chỉ hấp thụ 30%, 70% còn lại tan trong nước và ngấm xuống đất gây ô nhiễm.
Ô nhiễm môi trường nước: Tỷ lệ bám dính hóa chất lên bao bì trung bình là 1.95%. Việc vứt bao bì thuốc trừ sâu, hóa chất bảo vệ thực vật bừa bãi không chỉ gây hại cho môi trường đất mà còn gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm.
Các cách xử lý chất thải nông nghiệp hiệu quả, an toàn nhất hiện nay
Để ngăn chặn, hạn chế tác động xấu của rác thải nông nghiệp, cần tìm ra các biện pháp xử lý phù hợp. Dưới đây là một số gợi ý:
Xử lý chất thải chăn nuôi bằng công nghệ biogas
Đây là giải pháp tối ưu, hạn chế lượng rác thải ra môi trường gây hiệu ứng nhà kính, đồng thời tận dụng khí biogas làm nhiên liệu đun nấu, thắp sáng. Cách làm hầm biogas cải tiến rất rẻ.
Xử lý rác thải nông nghiệp bằng cách dùng năng lượng tái tạo và sinh khối
Công nghệ này bao gồm 3 thiết bị chính:
- Bếp khí hóa
- Máy băm chặt
- Máy sấy năng lượng mặt trời
Quy trình xử lý: đưa rơm, rạ,… vào máy băm, sau đó dùng máy sấy để sấy khô, cuối cùng cho vào bếp khí hóa tạo nhiệt để nấu nướng hoặc tạo ra than bán hoạt tính để bón cho cây trồng.
Xử lý chất thải nông nghiệp bằng ruồi lính đen và giun quế
Cách này sử dụng để chế biến chất thải sinh học như phân chuồng, rau quả thải bỏ… Ưu điểm là vừa loại bỏ rác, vừa tạo ra thức ăn cho gia súc và phân bón. Trùn quế có thể làm thức ăn cho gia cầm hoặc bán để tăng thu nhập.
Xử lý chất thải chăn nuôi bằng giải pháp đệm lót sinh học
Mô hình này còn khá mới, nhưng là một trong những cách xử lý chất thải được ưu tiên thử nghiệm và áp dụng ở nhiều địa phương để hạn chế chất thải từ vật nuôi, tăng năng suất chăn nuôi và hiệu quả kinh tế.
Xử lý rác thải nông nghiệp bằng công nghệ ủ phân cao nhiệt
Công nghệ này được thực hiện tại chỗ. Để tăng hiệu quả, sử dụng tấm toptex - loại vải không dệt có thể đẩy nhiệt độ ủ lên 60-70 độ C, đồng thời đảm bảo không khí lưu thông. Lúc này, vi khuẩn hiếu khí hoạt động tích cực phân hủy rác hữu cơ triệt để, kìm hãm vi khuẩn tạo ra khí nhà kính CH4.
Xử lý chất thải nông nghiệp bằng giải pháp trồng cây luân canh, xen kẽ
Giúp tăng khả năng kháng sâu bệnh, bảo vệ độ dinh dưỡng cho đất. Nhờ đó, nông dân hạn chế lượng thuốc trừ sâu, giảm tình trạng lạm dụng hóa chất ảnh hưởng đến môi trường nước và đất.
Các câu hỏi thường gặp về rác thải nông nghiệp
Rác thải nông nghiệp có gây hại cho môi trường không?
Nếu không được thu gom và xử lý đúng cách, rác thải nông nghiệp có thể gây ô nhiễm đất, nước và không khí. Đặc biệt, bao bì thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất tồn dư có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái.
Rác thải nông nghiệp được xử lý bằng những cách nào?
Rác thải nông nghiệp có thể được xử lý bằng nhiều phương pháp như ủ compost để làm phân hữu cơ, tái chế, xử lý sinh học hoặc thu gom - xử lý tập trung đối với rác thải nguy hại. Mỗi phương pháp sẽ phù hợp với từng loại rác cụ thể.
Bao bì thuốc bảo vệ thực vật xử lý ra sao?
Bao bì thuốc bảo vệ thực vật thuộc nhóm rác thải nguy hại, cần được thu gom riêng, không vứt chung với rác sinh hoạt hay chôn lấp tự phát. Loại rác này phải được bàn giao cho đơn vị thu gom, xử lý chuyên nghiệp theo quy định môi trường.
Ai chịu trách nhiệm thu gom và xử lý rác thải nông nghiệp?
Trách nhiệm quản lý rác thải nông nghiệp thuộc về cá nhân, hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, chính quyền địa phương và các đơn vị dịch vụ môi trường có trách nhiệm hỗ trợ thu gom, xử lý theo quy định pháp luật.
Làm thế nào để giảm thiểu rác thải nông nghiệp?
Để giảm thiểu rác thải nông nghiệp, cần tăng cường tái sử dụng phế phẩm nông nghiệp, áp dụng mô hình nông nghiệp tuần hoàn, phân loại rác tại nguồn và hạn chế sử dụng vật tư nhựa dùng một lần trong sản xuất.
Vì sao cần quản lý rác thải nông nghiệp đúng cách?
Quản lý rác thải nông nghiệp đúng cách giúp bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng đất và nguồn nước, đồng thời góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và an toàn cho sức khỏe cộng đồng.
Tổng kết
Rác thải nông nghiệp nếu không được quản lý và xử lý đúng cách sẽ gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho môi trường, đất đai và sức khỏe con người. Việc phân loại tại nguồn, thu gom kịp thời và áp dụng các phương pháp xử lý phù hợp không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tận dụng hiệu quả phế phẩm nông nghiệp, hướng tới mô hình nông nghiệp tuần hoàn và bền vững.
Quản lý rác thải nông nghiệp đúng cách chính là giải pháp thiết thực để bảo vệ môi trường sống và nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp trong dài hạn. Hy vọng qua bài viết trên của phế liệu Hoàng Ngọc Diệp, quý độc giả đã có thêm kiến thức hữu ích rồi nhé.
CÔNG TY TNHH XUẤT NHẬP KHẨU HOÀNG NGỌC DIỆP
